ĐẤU TRANH CHỐNG CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
03:10
Là
người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân. Hồ
Chí Minh kịch liệt lên án và kiên quyết đấu tranh để loại trừ chủ nghĩa cá nhân
ra khỏi chế độ xã hội chủ nghĩa. Trong Bài nói chuyện tại Đại
hội lần thứ III của Đoàn thanh niên lao động Việt Nam, ngày
24-3-1961 Hồ Chủ tịch đã chỉ rõ “Chủ nghĩa cá nhân là việc gì
cũng chỉ lo cho lợi ích riêng của mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập
thể. “Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy”. Nó là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư nết
xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham
ô...Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng chủ nghĩa xã hội”[1];
“Chủ nghĩa cá nhân, đặt lợi ích riêng của mình, của gia
đình mình lên trên, lên trước lợi ích chung của dân tộc”[2].
Khi trình bày quan điểm của mình về chủ nghĩa
cá nhân, Hồ Chí Minh xuất phát từ thái độ, mối quan hệ giữa cá nhân với Tổ quốc,
với chế độ, với nhân dân, với công việc, với các truyền thống tốt đẹp của dân
tộc và chuẩn mực đạo đức cách mạng. Chủ nghĩa cá nhân được biểu hiện cụ thể là
việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích riêng của mình, không thấy lợi ích chung của tập
thể. Về vật chất thì chỉ muốn hưởng thụ, công việc làm thì không dám xung phong,
tham ô, hủ hoá, lãng phí, xa hoa, tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành,
tự cao tự đại, sợ khó sợ khổ, không yên tâm công tác, coi thường tập thể, xem
khinh quần chúng, độc đoán, độc quyền, quan liêu, mệnh lệnh, lười biếng, ham địa
vị, danh tiếng, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ, hữu danh
vô thực, kéo bè, kéo cánh, cận thị, công thần, kèn cựa, địa vị, đòi hưởng thụ,
đãi ngộ, tranh công đổ lỗi. Khi làm thì làm cho qua chuyện, ham chuộng hình
thức…Điều này cho thấy chủ nghĩa cá nhân "là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt;
nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc. Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì dễ hơn
lên dốc. Vì thế mà càng nguy hiểm"[3], nó “như một
thứ vi trùng rất độc, do nó mà sinh ra các thứ bệnh rất nguy hiểm"[4].
Và
hệ quả tất yếu là, “Họ không lo “mình vì mọi người” mà chỉ muốn “mọi người vì
mình”, họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập để tiến bộ,
mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh thần trách nhiệm, không
chấp hành đúng đường lối, chính sách của Đảng và của Nhà nước, làm hại đến lợi
ích của cách mạng, của nhân dân. Tóm lại, do cá
nhân chủ nghĩa mà phạm nhiều sai lầm”.[5]
Điều này cho
thấy, “muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa,
muốn có con người xã hội chủ nghĩa thì phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa, muốn
có tư tưởng xã hội chủ nghĩa phải gột rửa tư tưởng cá nhân chủ nghĩa”[6]; “chủ nghĩa cá
nhân là một trở ngại lớn cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cho nên thắng lợi
của chủ nghĩa xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ
nghĩa cá nhân”[7]. Chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch hung ác của
chủ nghĩa xã hội, là giặc nội xâm, kẻ địch ở bên trong. Người so sánh: “Địch bên
ngoài không đáng sợ. Địch bên trong đáng sợ hơn, vì nó phá hoại từ trong phá
ra”. Vì vậy, tư tưởng nhất quán của Hồ Chí Minh là kiên quyết chống mọi kẻ thù,
đồng thời với đấu tranh đến cùng chống ngoại xâm theo tinh thần “hễ còn một tên
xâm lược trên đất nước ta thì ta còn phải chiến đấu quét sạch nó đi”, phải kiên
quyết “quét sạch chủ nghĩa cá nhân”. Người thường căn dặn, cách mạng và những
người cách mạng phải chiến thắng ba kẻ thù: Chủ nghĩa tư sản và bọn đế quốc;
Thói quen và truyền thống lạc hậu; Chủ nghĩa cá
nhân.
Từ chỗ xác định “do chủ nghĩa cá nhân mà phạm
nhiều sai lầm” của cán bộ, đảng viên, Bác chỉ rõ việc cần phải làm: “Chúng ta
phải lập tức sửa đổi ngay. Chúng ta không sợ có khuyết điểm. Chúng ta chỉ sợ
không có quyết tâm sửa đổi”, theo V.I.Lênin thì: Chỉ có hai hạng người không mắc
khuyết điểm, sai lầm, đó là đứa bé còn ở trong bụng mẹ, và người chết đã bỏ vào
quan tài. Có hoạt động thì khó tránh khỏi có khuyết điểm, sai lầm. Và “Người
thông minh không phải là người không phạm sai lầm. Không có và không thể có
những người không phạm sai lầm. Người nào phạm sai lầm mà không nặng lắm, và
biết sửa chữa một cách dễ dàng và nhanh chóng thì người đó là người thông
minh”[8] .
V.I.Lênin còn khẳng định: “Chỉ có kẻ nào không làm một công việc thực tiễn nào
thì mới không bị sai lầm”[9].
Hồ Chí Minh khẳng
định, đối lập với đạo đức cách mạng là chủ nghĩa cá nhân, do đó, nâng cao đạo
đức cách mạng không thể tách rời với chống chủ nghĩa cá nhân, luôn luôn gắn xây
với chống. Xây là để nâng cao đạo đức cách mạng, chống là hướng tới mục tiêu
quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Hồ Chí Minh chủ trương, “Phải quét sạch chủ nghĩa
cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng” và nâng cao đạo đức cách mạng để tăng sức
mạnh chống chủ nghĩa cá nhân.
Để đấu tranh loại bỏ chủ nghĩa cá nhân ra khỏi
mỗi người, khỏi tập thể và xã hội thì theo Hồ Chủ tịch chúng ta
cần:
Trước hết, dùng cách phê bình và tự phê
bình để rửa sạch đầu óc ngôi thứ, địa vị, và chủ nghĩa cá
nhân. Thực hiện chế độ sinh hoạt và kỷ luật đảng phải nghiêm
minh.
Tự phê bình và
phê bình là quy luật phát triển của Đảng, là vũ khí sắc bén trong công tác xây
dựng, chỉnh đốn Đảng. Đó là phương thuốc hay nhất, giúp cho toàn Đảng và mỗi
đảng viên sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm, tiến bộ không ngừng, ngày một
mạnh thêm. Phải thực hành phê bình và tự phê bình nghiêm
chỉnh trong Đảng. Phải hoan nghênh và khuyến khích quần chúng thật thà phê bình
cán bộ, đảng viên. Chủ nghĩa cá nhân thì ngược lại, không dám tự phê bình và
không muốn người khác phê bình mình, không kiên quyết sửa chữa.
Chế độ sinh hoạt chi bộ phải nghiêm túc. Kỷ
luật của Đảng phải nghiêm minh. Công tác kiểm tra của Đảng phải chặt chẽ. Trong
Di chúc trước lúc đi xa, Bác căn dặn: Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm
nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ
gìn Đảng ta trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật
trung thành của nhân dân. Đồng thời, “Thực hành tự phê bình và phê bình đồng sự
mình. Phê bình một cách thiết thực mà thân ái”[10]. Phê bình từ
cấp trên xuống và từ cấp dưới lên. Phê bình nhau và giúp nhau sửa chữa. Phải vào
sâu dân chúng, vào sâu bộ đội. Hỏi ý kiến và hỏi sáng kiến của quần chúng. Gom
góp kinh nghiệm của quần chúng để giải quyết các vấn đề, và trao đổi những kinh
nghiệm mới cho cơ quan khác, địa phương khác.
Chống chủ nghĩa cá nhân không phải chống lại
một lần mà hết được, ví như rửa mặt thì phải rửa hàng ngày. Vì vậy, phải tiếp
tục luôn luôn phê bình, tự phê bình, kiểm tra trong mọi việc. Cùng với việc mở
mở rộng dân chủ: thật thà tự phê bình và thành khẩn phê bình. Đòi hỏi chúng ta
phải chống lại thái độ rụt rè, nể nả giữa cấp dưới và cấp trên, giữa công nông
và trí thức, giữa cán bộ ngoài Đảng và trong Đảng.
Thứ hai, tăng cường giáo dục trong toàn Đảng về lý
tưởng cộng sản chủ nghĩa, về đường lối, chính sách của Đảng, về nhiệm vụ và đạo
đức của người đảng viên.
Thực chất đây là
giải pháp nhằm thiết lập nền tảng tư tưởng, lý luận, kim chỉ nan cho hành động,
tạo dựng cái nền, cái gốc của toàn Đảng và với mỗi cán bộ, đảng viên. Hồ Chí
Minh nhấn mạnh, để làm tròn sứ mệnh của mình, mỗi đảng viên phải ra sức học tập
chủ nghĩa Mác – Lênin, củng cố lập trường giai cấp vô sản, cố gắng nắm vững
những quy luật của cách mạng Việt Nam, phải luôn luôn nâng cao đạo đức cách
mạng, kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân; bồi dưỡng chủ nghĩa tập thể
của giai cấp vô sản, cần kiệm xây dựng nước nhà; một lòng, một dạ phấn đấu vì
lợi ích tối cao của cách mạng và Tổ quốc. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Ra sức học tập chủ
nghĩa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng
và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ"[11].
Thứ ba, bồi dưỡng chủ nghĩa tập thể, đặt
lợi ích chung lên trên hết, trước hết.
Xét mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể,
chúng ta cần nhận thức thống nhất giữa lợi ích chung và lợi riêng. Cần phân biệt
đúng đắn giữa chủ nghĩa cá nhân và lợi ích cá nhân. Hồ Chí Minh khẳng định: Đạo đức cách mạng là
vô luận trong hoàn cảnh nào, người đảng viên cũng phải đặt lợi ích của Đảng lên
trên hết. Nếu khi lợi ích của Đảng và lợi ích của cá nhân mâu thuẫn với nhau,
thì lợi ích cá nhân phải tuyệt đối phục tùng lợi ích của
Đảng. Nhưng đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không
phải là gây xéo lên lợi ích cá nhân. Vì mỗi người đều có đời sống, tính cách, sở
trường riêng. Mỗi người đều có quyền làm giàu cho bản thân và gia đình mình;
nhưng những lợi ích đó không trái với lợi ích của tập thể, lợi ích của Đảng, của
tổ quốc, dân tộc.
Tóm lại, mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi
ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết.
Phải nâng
cao đạo đức cách mạng, quét
sạch chủ nghĩa cá nhân, bồi
dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết, tính tổ chức và tính kỷ luật. Phải
đi sâu đi sát thực tế, gần gũi quần chúng, thật sự tôn trọng và phát huy quyền
làm chủ tập thể của nhân dân. Phải cố gắng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ
hiểu biết để làm tốt mọi nhiệm vụ.
Trong
thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế nhiều cán bộ, đảng viên đã phát huy được vai
trò gương mẫu trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, rèn luyện đạo đức, lối sống,
năng động, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm; có phong cách làm việc, dân chủ, nói
đi đôi với làm, có bước trưởng thành, đóng vai trò nồng cốt trong công cuộc đổi
mới, góp phần xứng đáng vào thành quả chung của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc…Cùng với đó, quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế, xây dựng nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế
không chỉ tạo ra cho chúng ta cơ hội để phát triển, mà cả những tác động tiêu
cực vào đạo đức, lối sống. Biểu hiện cụ thể là sự suy thoái về tư tưởng chính
trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã trở nên
nghiêm trọng hơn, xuất hiện trong tất cả các bộ phận cấu thành của bộ phận chính
trị, trên tất cả các lĩnh vực, từ trung ương đến địa phương và cơ
sở. Nghị quyết Đại hội X của Đảng đánh giá: "Tình
trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, chủ nghĩa
cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, công
chức diễn ra nghiêm trọng"[12].
Ngoài ra, họ còn tự cho mình làm gì cũng giỏi, nên xa rời
nhân dân, không muốn học hỏi nhân dân mà chỉ muốn là “thầy” nhân
dân.
Thực trạng này đã được Hồ Chí Minh cảnh báo từ
rất sớm mà nguyên nhân, như Bác đã chỉ rõ, là do một bộ phận cán
bộ, đảng viên “đang mang một balô chủ nghĩa cá nhân”.Vì vậy, học tập và làm theo
những lời dạy của Hồ Chí Minh để nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa
cá nhân lúc này càng trở nên rất quan trọng và cần
thiết.
Để
trở thành một cán bộ, đảng viên tốt, chúng ta cần học tập tấm gương đạo đức của
Bác. Những lời dạy và việc làm của Bác như nhắc nhở chúng ta luôn soi rọi lại
mình, phải tự rèn luyện tu dưỡng, dám đấu tranh với chính mình để làm cho “phần
tốt ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất đi, đó là
thái độ của người cách mạng”. Phải thực hiện tốt việc thường xuyên tự phê bình
và phê bình, lời nói phải đi đôi với việc làm, không tự phô trương đề cao mình,
làm giảm lòng tin của dân.
Phải
rèn luyện, tu dưỡng và thấm nhuần sâu sắc đạo đức cách mạng. Có đạo đức cách
mạng thì khi gặp khó khăn gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi
bước... Có đạo đức cách mạng thì khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ
vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn, "lo trước thiên hạ, vui sau thiên
hạ". Không được tham ô, quan liêu, lãng phí. Đó là tội ác, là kẻ thù nguy hiểm
của nhân dân, là thứ “giặc nội xâm, giặc ở trong lòng”./.
[1] Hồ Chí
Minh. Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2000, t.10, tr.306.
[2] Hồ Chí
Minh. Sđd., t.7, tr.92.
[3] Hồ Chí
Minh. Sđd., t.9, tr.284.
[4] Hồ Chí
Minh. Sđd., t 5, tr.255.
[5] Hồ Chí
Minh. Sđd., t 12, tr.438-439.
[6] Hồ Chí
Minh. Sđd., t 9, tr. 303.
[7] Hồ Chí
Minh. Sđd., t 9, tr.
292.
[8] V.I.Lênin. Toàn
tập, t.41, Nxb
Tiến Bộ Mát-xcơ-va, 1977, tr.22-23.
[9] V.I.Lênin. Sđd,
t.36, tr.621.
[10] Hồ Chí
Minh. Sđd., t 5, tr. 509.
[11] Hồ Chí
Minh. Sđd., t 9, tr. 285.
[12] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr 65.