ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN TRONG THỜI KỲ CNH, HĐH VÀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
08:39
Trong Di
chúc, Bác Hồ đã căn dặn Đảng ta phải coi việc: "Bồi dưỡng thế hệ
cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết". Bởi,
thanh niên là tương lai của đất nước, là lực lượng xã hội hùng hậu, có tiềm năng
to lớn, xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, phát
huy vai trò to lớn của thanh niên tới đâu, điều đó tuỳ thuộc vào công tác giáo
dục, bồi dưỡng, đào tạo, sử dụng thanh niên, đặc biệt là phải định hướng giá trị
đạo đức cho thanh niên trước những yêu cầu mới của sự nghiệp CNH, HĐH và hội
nhập kinh tế quốc tế.
Theo
UNESCO, thì giá trị đạo đức được thể hiện ở các khía cạnh cơ bản như sau: Nhân
phẩm, bình đẳng xã hội, tự do và tinh thần nhân đạo, khoan dung, mà cụ thể là lý
tưởng nhân đạo, chính sách nhân đạo, lối sống nhân đạo, vẻ đẹp tâm hồn, hòa bình
- hòa hợp, bình đẳng - công lý, nhân quyền, dân quyền; là lòng vị tha, thương
người trong ứng xử giữa con người với con người, yêu thiên nhiên, thận trọng,
sáng tạo, công bằng, tự giác, tự trọng…
Do đó,
giá trị đạo đức là hệ thống các giá trị tinh thần của đời sống xã hội, là những
chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, những quy tắc ứng xử nhằm điều chỉnh và
chuẩn hoá hành vi con người.
Lợi ích
xã hội là tiêu chuẩn khách quan của các giá trị đạo đức, do đó chỉ khi nào những
nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức điều chỉnh hành vi phù hợp với lợi ích xã hội,
được dư luận đồng tình ủng hộ thì mới có giá trị. Như vậy, giá trị đạo đức được
xác định bởi mức độ phù hợp của chúng đối với yêu cầu của tiến bộ xã hội. Bên
cạnh đó, giá trị đạo đức được hình thành ở mỗi cá nhân luôn phụ thuộc vào việc
các cá nhân ấy được giáo dục và tiếp nhận những tư tưởng và các chuẩn mực đạo
đức đúng đắn của xã hội.
Bởi vậy,
định hướng giá trị đạo đức thanh niên bao hàm sự chỉ đạo, lãnh đạo, giáo dục,
hướng dẫn về đạo đức cho mỗi thanh niên và sự nhận thức, lựa chọn, cân nhắc và
hành động theo những giá trị đạo đức nhất định.
Hiện nay, trước sự tác
động mạnh mẽ của cơ chế thị trường, của hội nhập quốc tế, đã đem lại nhiều thuận
lợi mới để phát triển đất nước. Tuy nhiên, nước ta cũng đang đứng trước những
khó khăn, thử thách tác động không nhỏ đến niềm tin, lý tưởng, giá trị đạo đức
của thanh niên như: hệ thống CNXH trên thế giới lâm vào thoái trào, CNTB có bước
điều chỉnh, có những mặt phát triển và chiếm ưu thế… tình trạng thấp kém của nền
kinh tế, khoảng cách về trình độ công nghệ giữa nước ta và nhiều nước trên thế
giới còn rất xa, sự tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường, sự chống
phá quyết liệt của các thế lực thù địch bằng các thủ đoạn, biện pháp trên lĩnh
vực kinh tế, chính trị, tư tưởng, sự tác động của các tệ nạn xã hội nhất là quan
liêu, tham ô, tham nhũng và sự thoái hoá, biến chất về phẩm chất, đạo đức của
một bộ phận cán bộ, đảng viên, lối sống vụ lợi, thực dụng…những điều đó là đi
ngược lại với bản chất nhân đạo và những giá trị nhân văn của một xã hội có
truyền thống lịch sử văn hoá lâu đời...trong khi đó, việc định hướng giá trị đạo
đức cho thanh niên ở các nhà trường, cơ quan, địa phương và gia đình chưa được
quan tâm đúng mức; việc kết hợp giáo dục, quản lý thanh niên giữa gia đình, nhà
trường và xã hội chưa được chặt chẽ, thậm chí có không ít những gia đình chú
trọng vào phát triển kinh tế, không chăm lo quản lý, giáo dục con… Điều đó đưa
đến tình trạng một bộ phận thanh niên sống không có hoài bão, ước mơ lớn, thiếu
ý chí phấn đấu, thờ ơ với các hoạt động chính trị – xã hội; số ít thanh niên bị
sự tác động phản tuyên truyền, kích động của các thế lực thù địch; có lối sống
hưởng thụ, lười lao động, ngại khó khăn, sùng ngoại, coi thường giá trị văn hoá
dân tộc. Tình trạng vi phạm pháp luật, mắc các tệ nạn xã hội trong thanh niên
diễn ra phức tạp và có xu hướng gia tăng với khoảng 70% số tội phạm hình sự, gần
80% số người nghiện ma tuý, mại dâm là thanh niên, trong đó số lượng vị thành
niên ngày càng gia tăng…
Trong điều kiện mới,
thanh niên nước ta sẽ có biến đổi sâu sắc về mọi mặt, đặc biệt là cơ cấu xã hội,
nghề nghiệp, địa vị kinh tế, vị trí xã hội của thanh niên tăng lên. Điều này đưa
đến sự phân hoá mạnh trong quá trình phát triển của lớp trẻ hiện nay, trong đó
nổi bật là mức thu nhập, biến đổi về định hướng giá trị lối sống và nhân cách,
hệ thống các nhu cầu của thanh niên sẽ tiếp tục biến đổi và phát triển đa dạng,
phong phú hơn, đó là những nhu cầu về: việc làm, thu nhập, học tập, nâng cao
trình độ văn hoá, nghề nghiệp, nhu cầu về hoạt động văn hoá tinh thần, thể thao,
giải trí; nhu cầu về giao lưu, tình bạn, tình yêu, hôn nhân và gia đình. Trong
đó, đáng chú ý là nhu cầu về đời sống tâm linh có xu hướng gia
tăng…
Do vậy,
việc định hướng giá trị nói chung, định hướng giá trị đạo đức nói riêng cho
thanh niên để trên cơ sở đó có sự nhận thức sâu sắc và định hướng đúng đắn việc
xây dựng một hệ chuẩn đạo đức mới cho thanh niên là điều hết sức cần thiết và
cấp bách để giúp thanh niên sống có hoài bão, ước mơ, đủ sức vượt qua những tác
động tiêu cực của đời sống xã hội, để thực sự là lực lượng chính trị – xã hội,
xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, để thực hiện được việc đó
theo tôi thì cần phải hướng vào thực hiện các nội dung cơ bản sau
đây:
Một
là. Giáo
dục, bồi dưỡng, đào tạo thanh niên Việt Nam phát triển cao về trí tuệ, cường
tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, trở thành
nguồn nhân lực trẻ có chất lượng cao và phát huy vai trò xung kích, sáng tạo của
thanh niên trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Giá trị
nhân cách này không thể tách rời thế giới quan Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, đây là gốc rễ và cốt lõi của đạo lý làm người mang đậm bản sắc dân tộc. Do
đó, đây là định hướng phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách phù hợp với
sự phát triển của đất nước và yêu cầu của thời đại, là tiền đề cho sự định hướng
phát triển các giá trị đạo đức của thanh niên, đặc biệt là việc phải kết hợp
chặt chẽ giữa lời nói với việc làm, phải biến lý luận trở thành hiện thực cuộc
sống, phải mang lại ý nghĩa đích thực và giá trị nhân văn đối với mỗi người,
cộng đồng xã hội…tạo động lực trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc.
Hai
là. Nâng
cao nhận thức chính trị, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội và tinh thần
quốc tế trong sáng. Tự lực, tự cường, nâng cao ý thức trách nhiệm công dân, xây
dựng phẩm chất tốt đẹp và đạo đức cách mạng cho thanh
niên.
Điều này
đòi hỏi phải nâng cao nhận thức về Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
giác ngộ lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, niềm tin vào sự lãnh đạo
của Đảng cho thanh niên. Thanh niên phải được phổ biến, tuyên truyền về tình
hình, nhiệm vụ cách mạng của đất nước; thanh niên là học sinh, sinh viên trong
nhà trường thực hiện tốt chương trình học tập lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh, thanh niên ngoài nhà trường được học tập lý luận chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh theo chương trình phổ cập phù hợp với từng đối
tượng thanh niên. Nâng cao tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự
lực, tự cường, quyết tâm chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu. Rèn luyện đạo đức cách
mạng, phát huy truyền thống đoàn kết, nâng cao tinh thần tập thể và ý thức cộng
đồng cho thanh niên; thu hút thanh niên tham gia vào các hình thức sinh hoạt
giáo dục đạo đức, truyền thống cách mạng, truyền thống dân tộc. Nâng cao tinh
thần tự hào, ý thức tự tôn dân tộc, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc
và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, làm cho nền văn hoá của dân tộc ngày
càng phong phú, đa dạng và trở thành động lực thúc đẩy đất nước phát
triển.
Nâng cao
nhận thức về pháp luật, ý thức trách nhiệm công dân, nhận thức đầy đủ trách
nhiệm của thanh niên đối với đất nước và dân tộc trong giai đoạn mới. Ngoài ra,
cần nâng cao năng lực giao lưu, hợp tác quốc tế của thanh niên như: khả năng
giao tiếp, tính chủ động, tự tin và vị thế của thanh niên Việt Nam trong hoạt
động giao lưu quốc tế thanh niên, tăng cường tình hữu nghị và đoàn kết với thanh
niên các nước. Sự hiểu biết của thanh niên về tình hình thế giới và khu vực;
hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng cho thanh niên trong quan hệ đối ngoại
và hội nhập quốc tế. Xây dựng nhận thức đúng đắn của thanh niên về công tác đối
ngoại và hội nhập quốc tế theo tinh thần độc lập, tự chủ, đa phương hoá, đa dạng
hoá, góp phần bảo vệ hoà bình, tiến bộ xã hội và tạo các điều kiện thuận lợi để
đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, CNH, HĐH đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc.
Ba
là. Nâng cao sức khoẻ, đời sống tinh thần, xây dựng nếp
sống văn hoá và đẩy lùi tệ nạn xã hội, tình trạng phạm pháp trong thanh
niên.
Sức khoẻ
có vai trò quan trọng trong các hoạt động của thanh niên, “có sức khoẻ là có tất
cả”. Do đó, chúng ta cần phải cải thiện tình trạng sức khoẻ của thanh niên, nâng
cao các chỉ số thể lực cơ bản của nam, nữ thanh niên. Phấn đấu đến năm 2010, so
với hiện nay, chiều cao trung bình của thanh niên tăng 3 cm, cân nặng trung bình
tăng 3 - 4 kg.
Để làm
được điều đó thì việc nâng cao số lượng và tỷ lệ thanh niên thường xuyên luyện
tập thể dục thể thao, rèn luyện thân thể là một giải pháp quan trọng. Phấn đấu
đến năm 2010, tỷ lệ thanh niên thường xuyên luyện tập thể dục thể thao, rèn
luyện thân thể đạt 25 - 30%. Phấn đấu tỷ lệ đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể
theo quy định trong thanh niên học sinh đạt 80%, trong sinh viên đạt 90 - 95%.
Đến năm 2010, đảm bảo 90% số trường học các cấp có sân bãi, dụng cụ thể dục thể
thao tối thiểu cho học sinh và thanh niên.
Giảm tỷ
lệ bệnh tật trong thanh niên, trước hết là các bệnh do điều kiện môi trường sống
và làm việc, dinh dưỡng, các bệnh truyền nhiễm, bệnh nghề nghiệp. 100% thanh
niên khu vực đô thị, 80% thanh niên khu vực nông thôn có hiểu biết cần thiết về
HIV/AIDS và có thái độ chủ động, tích cực đối với công tác phòng, chống AIDS.
Ngăn chặn và từng bước đẩy lùi sự lây nhiễm HIV/AIDS trong thanh
niên.
Tuy
nhiên, để thanh niên phát triển thì không chỉ quan tâm đến vấn đề thể lực mà còn
phải quan tâm đến việc nâng cao trình độ thưởng thức, sáng tạo của thanh niên
trong các hoạt động văn hoá tinh thần, đặc biệt là đối với các loại hình văn hoá
dân tộc. Bảo đảm bảo quyền hưởng thụ đời sống văn hoá tinh thần của thanh niên,
ưu tiên các vùng khó khăn, vùng xa xôi, miền núi, hải đảo. Đến năm 2010, đảm bảo
100% các huyện, thị có nhà văn hoá thanh thiếu nhi, 100% cơ sở xã, phường vùng
đồng bằng, 80% cơ sở xã vùng cao, xa xôi có tụ điểm sinh hoạt, hoạt động thanh
niên. Hình thành định hướng giá trị đúng đắn, xây dựng nếp sống văn hoá cho
thanh niên. Bài trừ các hành vi mê tín trong thanh niên.
Cần phải
đẩy lùi tệ nạn xã hội trong thanh niên, đặc biệt là tệ nạn ma túy, mại dâm, cờ
bạc. Giảm tỷ lệ thanh niên phạm pháp, giảm thiểu tình trạng vi phạm trật tự công
cộng, an toàn giao thông, đến năm 2010 phấn đấu tổ chức cai nghiên tập trung cho
90% thanh niên mắc nghiện.
Bốn
là. Làm
tốt công tác giáo dục và tự giáo dục về thái độ và trách nhiệm của thanh niên
đối với lao động, xây dựng phong cách làm việc văn minh, khoa
học.
Tiến
hành giáo dục và tự giáo dục để hình thành nhận thức đúng đắn của thanh niên về
nghề nghiệp, việc làm, nâng cao tính tích cực, chủ động của thanh niên trong
việc nâng cao trình độ nghề nghiệp và giải quyết việc làm. 100% thanh niên học
sinh trung học phổ thông và 60% thanh niên khu vực đô thị đang tìm kiếm việc làm
được tư vấn nghề nghiệp.
Cơ
bản xoá đói, giảm nghèo trong thanh niên và gia đình trẻ khu vực nông thôn, miền
núi, vùng xa và cải thiện đời sống thanh niên khu vực đô thị, khu công nghiệp
tập trung. Bởi vì, lao động vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của thanh niên. Thanh
niên cần lao động để lập thân, lập nghiệp, làm giàu chính đáng, góp phần xây
dựng đất nước; chủ động tiếp cận thông tin thị trường lao động; lực chọn việc
làm và nơi làm việc phù hợp với khả năng của bản thân và nhu cầu của xã hội; rèn
luyện tác phong công nghiệp, năng lực quản lý, kinh doanh, tuân thủ kỷ luật lao
động; phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật; nâng cao trình độ nghề nghiệp đáp
ứng yêu cầu phát triển khoa học và công nghệ; xung kích thực hiện các chương
trình phát triển kinh tế - xã hội ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn,
vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Do đó,
động cơ, trách nhiệm và hiệu quả của lao động là phẩm chất đạo đức, là một giá
trị trong chuẩn mực giá trị đạo đức của thanh niên. Cho nên, nâng cao tinh thần
trách nhiệm, tính sáng tạo, trình độ học vấn và tay nghề cao để tạo ra năng
suất, hiệu quả trong các hình thức lao động là một biện pháp quan trọng trong
phát triển đạo đức cho thanh niên hiện nay.
Năm
là. Tổ
chức tốt các hoạt động văn hoá - tinh thần cho thanh niên, quan tâm đến các đối
tượng thanh niên ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các vùng đặc biệt
khó khăn. Chủ động, tích cực đấu tranh để gạt bỏ, để loại trừ tận gốc những hiện
tượng tiêu cực trong gia đình, nhà trường và xã hội nhằm làm trong sạch, lành
mạnh hoá đời sống đạo đức xã hội, tạo tiền đề cho thanh niên phát
triển.
Năm nội
dung trên có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại với nhau, mỗi nội dung chỉ
phát huy được vai trò của mình trên cơ sở các nội dung khác. Bởi vậy, vấn đề
định hướng giá trị trong phát triển đạo đức của thanh niên thời kỳ CNH, HĐH và
hội nhập kinh tế quốc tế là một yêu cầu cấp thiết, phức tạp, nên các nội dung đề
cập trên chỉ mới là những vấn đề bước đầu của sự nghiên cứu về việc định hướng
giá trị đạo đức cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay.